|


Göktürk
(Orhun) alfabesi: Metinleri Orta Asya’daki Orhun Nehri kıyısında bulunduğu için
Göktürk veya Orhun ismi ile anılır. Orhun’da yerleşen Türkler tarafından
kullanıldığı için de Türük, Türk Alfabesi denir. Türklere mahsustur ve Esik
Kurgan yazısına benzer.
Hunlar, Göktürkler ve
sathi olarak da Asya ve Avrupa’ya yayılan
Türk kavimleri,
kullanmıştır. Bu alfabede resmin göze hitap ettiği ve ses haline geldiği açıkça
görülür. Göktürk alfabesi otuz sekiz harften meydana gelir. Dördü sesli olup,
sekiz sesi karşılar, gerisi sessizdir. Ayrıca ok, ko, uk, ku, ük, kü, nç, nd,
gibi heceler ayrı harflerle gösterilmiştir. Sesli harfleri, sessizler okutur.
Sağdan sola doğru yazılır.
Tonyukuk,
Kültigin ve
Bilge Kağan hatırasına
yazılıp, dikilen
Orhun Abideleri
bu alfabenin şaheser numunesidir. Bunlar ayrıca Türkçe'nin bilinen ilk yazılı
metinleridir
Uygur alfabesi:
Göktürklerden sonra
Türkistan’da
devlet kuran Uygurlardan adını alır. Uygurlar ve Türkistan’daki Türkler
kullandı. On sekiz işaretten meydana gelir. Dördü sesli, gerisi sessizdir.
Harfler umumiyetle birbirine bitişiktir, çok defa başta, ortada ve sonda olmak
üzere üç şekli vardır. Sağdan, sola doğru yazılır. Sekizinci asırdan, on ikinci
asra kadar yaygın, on beşinci asra kadar mevzii bir şekilde görülür. Bu yazının
kâtiplerine, bakşı, bakşıgeri veya serbahşı adları da verilmiştir.
Arap-İslam alfabesi:
Türklerin topluca İslamiyet'i kabulünden, yani 10. asırdan sonra geniş bir
sahada bütün Türk-İslam devletleri tarafından kullanıldı. Arap Alfabesi yirmi
sekiz harf olmasına rağmen Türklerin kullandığı İslam harfleri otuz bir ile otuz
altı harften meydana gelir. Sağdan sola doğru yazılan bu alfabe, bütün Türklüğü
kucaklamış ve Türkçe'nin çeşitli lehçelerinde, pekçok kitap, kitabe yazılmıştır.
Muazzam ve kesintisiz abidevi eserler bu alfabe ile verildi. Türkiye, İslam
alemi ve dünyanın her yerindeki kütüphane ve kitapseverlerin kitaplıklarında
İslam harfleriyle yazılmış milyonlarca Türkçe eser mevcuttur. Dünyanın en büyük
ve muazzam
arşivi,
Türk - İslam alfabesiyle yazılan Türkçe evraklarla doludur.
Kiril alfabesi: Sovyet Sosyalist
Cumhuriyetler Birliği hudutları içinde yaşayan Türkler tarafından
kullanılmaktadır. Kiril Alfabesi, ihtiyari olmayıp, Rus ve komünist
emperyalizmin zoraki tatbikidir. Komünist idare, Türklere tek bir alfabe
kullandırmayıp, milli birliği bozmak için on sekiz Türk boyuna değişik işaretli
alfabe kullandırmıştır. Sunî bir Slav alfabesidir. Otuz sekiz harftir. On biri
sesli, gerisi sessizdir. Soldan sağa doğru yazılır. Kullanma alanı, Rusya’daki
Türkler içindir.
Latin alfabesi: Bu alfabe, 1925
yılında ilk defa Azeri Türklüğü tarafından kullanılmıştır. Türkiye
Cumhuriyeti’nin kurulmasından sonra; 1928’de Türkiye’de kullanılmaya başlandı.
Günümüzde, Türkiye ve Avrupa Türkleri kullanır. Latin asıllı yirmi dokuz harften
meydana gelir. Sekizi sesli, gerisi sessizdir.
Türkler; Orhun-Türk, Uygur-Sogd,
Arap-İslam, Kiril-Slav ve Latin alfabelerinden başka Sogd, Mani, Brahmi,
Süryani, Rum, Slav vs. gibi alfabeleri de kısmen kullanmışlardır
|